X propagandë: Formësimi i bashkësisë ndërkombëtare kundër Serbisë

Pas vizitës në varrin e familjes Jashari në fillim të janarit të vitit 2024, Nikolla Sanduloviç, kryetari i Partisë Republikane, e regjistruar si parti e pakicës kombëtare, u arrestua dhe u mor në pyetje nga Agjencia Serbe e Sigurisë Informative (BIA). Lajmi rreth arrestimit të tij u pasua nga një fushatë e organizuar në rrjetin social X (ish Twitter) duke përdorur narrativa shumë të rrezikshme – politikanë kryesorë nga Kosova (duke përfshirë Albin Kurtin), analistë të panjohur të marrëdhënieve ndërkombëtare nga jashtë dhe një rrjet llogarish të rreme përdoruesish.

Duke e lavdëruar Sanduloviçin si “udhëheqës i opozitës” dhe “luftëtar për demokraci” në Serbi, qëllimi ishte që përmes arrestimit të tij, të akuzohej Serbia për rritjen e tensionit.

Nëpërmjet fushatave të organizuara duke përdorur gjuhën e urrejtjes drejtuar Serbisë, si dhe propagandë dhe dezinformata, ky rrjet krijon terren pjellor për destabilizimin e një rajoni tashmë të paqëndrueshëm.

Edhe pse ky rrjet është aktiv edhe në Facebook, fokusi i kësaj storjeje është në Twitter. Pse? Sepse kjo platformë sociale u lejon atyre të synojnë drejtpërdrejt komunitetin ndërkombëtar.

Hulumtimi i dezinformatave dhe informatave të gabuara në kanalet sociale kërkon identifikimin e disa parametrave të përgjithshëm. Është e rëndësishme të përcaktohen aktorët kryesorë dhe narrativat e tyre, të përcaktohet nëse ka fushata të organizuara që përhapin narrativa të rreme dhe të përcaktohet lidhja midis llogarive të ndryshme të përdoruesve. Megjithatë, le të fillojmë me parametrin e parë.

Udhëheqësi i rremë

Në rrjetin social X, Sanduloviç insiston ta portretizojë veten si “lideri i vetëm i vërtetë” i opozitës serbe. Ai është një mysafir i mirëpritur në Prishtinë ku në disa raste u takua me Albin Kurtin.

Në realitet, partia e tij është e regjistruar si parti e Pakicës Kombëtare Hungareze dhe nuk ka qenë asnjëherë pjesë e Kuvendit Kombëtar të Serbisë. Sanduloviç është një person kryesisht i panjohur. Ai pretendon se ka qenë këshilltar i kryeministrit Zoran Gjingjiq, i cili u vra në një atentat, por shërbeu si pjesëtar i truprojeve së tij vetëm për një periudhë të shkurtër kohore. Përveç kësaj, ai ishte i lidhur me një grup krimi të organizuar në vitin 2001.

Gjatë pandemisë, ai ishte një nga “ekspertët e internetit” për virusin KOVID-19, duke pretenduar se shtetet marrin nga 3.000 euro për çdo pacient që do ta raportojnë si të infektuar. Ai foli për pluhurin toksik të aeroplanëve, dëmin e pretenduar të rrjetit 5G, “shtetin e thellë” dhe tema të ngjashme.

Sanduloviç u transformua nga një teoricien konspirativ në një agjitator për hyrjen e Serbisë në NATO dhe BE dhe nënshkroi marrëveshje për njohjen reciproke të Serbisë dhe Kosovës në emër të partisë së tij.

Sanduloviç mund të mos jetë aktori kryesor në këtë proces, por ai është pika fillestare për hartëzimin dhe kuptimin e rrjetit. Mirëpo, përveç që është aktor, ai është edhe “narrativi” që ndonjëherë e bashkon rrjetin.

Rrjeti

Hulumtimi ynë na çoi në katër kategori kryesore të llogarive të përdoruesve. Në grupin e parë janë llogaritë që u përkasin njerëzve të vërtetë të vendosur në Serbi, siç është Sanduloviçi, avokati i tij Çedomir Stojkoviç –  @FIGHT_4_RIGHT_S, dhe llogaria e përdoruesit @DissidentAnswer që i përket Boban Bogdanoviçit, një disidenti të dyshuar politik me një të kaluar kontraverze. Bogdanoviçi u bë e njohur për publikun pasi dha një intervistë për KRIK-un, duke deklaruar se ai e dinte se kush qëndron pas vrasjes së Oliver Ivanoviqit, liderit të opozitës serbe në Kosovë. Pastaj doli që informacioni ishte i gabuar, një fakt që ai e pranoi. Anëtarët e qeverisë serbe thanë se Bogdanoviçi dyshohet se ishte i lidhur me Prishtinën zyrtare.

Roli i këtyre llogarive të përdoruesve është t’i mbështesë llogaritë nga pala kosovare e rrjetit, duke u prezantuar si figura relevante politike apo analistë nga Serbia, duke i dhënë peshë kështu pretendimeve nga Kosova.

Grupi i dytë përbëhet nga llogari të vërteta të përdoruesve që u përkasin ekspertëve të ndryshëm të supozuar nga komuniteti ndërkombëtar. Më e rëndësishmja për këtë hulumtim është ajo e Gunter Fehlinger. Ky ekonomist dhe lobist, llogaria e përdoruesit e të cilit ka pothuajse gjashtëdhjetë mijë ndjekës, zë një nga vendet kryesore në rrjetin që është temë e këtij hulumtimi.

Grupi i tretë përfshin llogaritë e përdoruesve të njerëzve të vërtetë nga Kosova që përdorin gjuhën e urrejtjes dhe përhapin dezinformata apo informata të gabuara. Një nga llogaritë më aktive është @admirim, që i përket “ekspertit” të marketingut dhe komunikimit, Admirim Luboteni, i cili vetë, për ironi, ka ligjëruar për luftën kundër dezinformatave. @dmirim dhe llogari të tjera përdoruesish, si p.sh @arianakra, @thisisKaltri, @AgimAlickaj ose @GallopeniMergim janë një lloj ndikuesish në Twitter.

Këto llogari ndiqen nga disa mijëra ndjekës, ndërsa @admirim ka më shumë se tridhjetë mijë.

Së fundi, kategoria e fundit përfshin qindra llogari përdoruesish “të rreme” që e madhërojnë Shqipërinë e Madhe dhe aktivizohen sistematikisht për të promovuar tema konkrete. Përveç publikimit të përmbajtjeve, ata janë të fokusuar masivisht edhe në retweeting, pëlqimin dhe komentimin e postimeve të funksionarëve të Prishtinës, ndikuesve të lartpërmendur në Twitter apo llogarive të përdoruesve ndërkombëtarë. Për më tepër, disa llogari u bllokuan kohët e fundit nga X për shkak të gjuhës së urrejtjes.

Siç tregon hulumtimi ynë, rrjeti zakonisht vepron në disa mënyra. Kur funksionarët nga partia në pushtet në Prishtinë shkruajnë diçka në X, postimi merr ndërveprim shumë shpejt. Shumë influencues në X dhe llogari të rreme të përdoruesve që përfshijnë llogari të Kosovës dhe Serbisë, e ripostojnë dhe e komentojnë përmbajtjen, duke përdorur tag-e të shumta.

Kur bëhet fjalë për llogaritë e lobistëve ndërkombëtarë, ndërveprimi ndodh në dy mënyra. Të gjithë lobistët e huaj, influencuesit në X dhe llogaritë e rreme të përdoruesve – ndërveprojnë me njëra-tjetrën, duke i ndarë dhe ripostuar përmbajtjet. Narrativi i lobistëve nuk është i ndryshëm nga ai i llogarive të tjera.

Nga ana tjetër, Nikola Sanduloviç është më së shumti i lidhur me llogaritë @GunterFehlinger dhe @admirim, si dhe me influencues të tjerë.

Rrjeti publikon në anglisht që do të thotë se synon një audiencë ndërkombëtare.

Narrativet, periudha e monitorimit, fushatat

Periudha e monitorimit të hulumtimit ishte nga fillimi i janarit deri në fund të majit. Gjatë kësaj periudhe kohore, u identifikuan disa ngjarje rreth të cilave aktiviteti në të gjitha llogaritë e kategorizuara u rrit ndjeshëm. Ngjarja fillestare ishte arrestimi i Nikolla Sanduloviçit.

Disa ngjarje të tjera ishin heqja e dinarit në Kosovë, sulmi në Banjskë, depërtimi i forcave speciale të Kosovës në veri të Kosovës, e madje edhe një tubim pan-serb i Serbisë dhe Republikës Serbe.

Ngjarjet që nxisin aktivitetin në rrjet nuk është e thënë me çdo kusht të jenë politike. Pas fillimit të Kampionatit Evropian të futbollit, rrjeti i shtoi aktivitetet e tij duke synuar Serbinë. Për të synuar audiencën ndërkombëtare, rrjeti përdor narrative të tilla si “komb gjenocidal”, e krahason Serbinë me Rusinë, e akuzon Serbinë për përdorimin e EURO 2024 si një platformë për “thirrje për luftë kundër shqiptarëve”, përhap gjuhën e urrejtjes dhe më shumë.

Kjo tregon se ka fushata të organizuara. Ngjarjet shërbejnë si nxitës fillestarë që aktivizojnë llogaritë, të cilat, nga ana tjetër, përpiqen të ndikojnë më tej në formimin e opinionit publik.

I gjithë rrjeti përdor narrative të ngjashme. Megjithatë, ndërkohë që botet dhe trollët shpesh rituitojnë dhe ripostojnë përmbajtje nga njëri-tjetri, ose nga njerëz të vërtetë, llogaritë e tjera të përdoruesve përpiqen të fillojnë një lloj diskutimi.

Narrativet dominuese gjatë periudhës së monitorimit përfshijnë krimet serbe të luftës, shënjestrimin e vazhdueshëm të Serbisë, kritikat ndaj partisë në pushtet dhe opozitës aktuale në Serbi, revizionizmin historik, shënjestrimin e kombit serb si gjenocid në kontekstin e Rezolutës për gjenocidin e Srebrenicës, promovimin e kriminelëve shqiptarë të luftës në Kosovë, mohimin e krimeve të UÇK-së dhe sulmimin e përfaqësuesve shqiptarë të shoqërisë civile me këndvështrime të ndryshme.

Duke vënë në shënjestër vazhdimisht Serbinë, duke barazuar Serbinë me Rusinë, Vuçiqin me Vlladimir Putinin dhe Kosovën me Ukrainën, rrjeti përpiqet të tregojë se Kosovës i kanoset një ndërhyrje e armatosur nga Serbia.

Portali Kossev publikoi një artikull në mars të vitit 2024, duke shpjeguar fushatën e organizuar sociale kundër Gjorgje Bojoviqit, një ndihmës i parlamentares Viola von Kramon, e cila u sulmua në X për gjoja minimizimin e krimeve serbe të luftës në Kosovë. Videoja origjinale e Bojoviqit u modifikua, me segmente specifike të prera dhe të nxjerra jashtë kontekstit, dhe më pas u postuan në X nga llogaria e përdoruesit @Dardha93 , duke arritur në më shumë se 55 mijë njerëz. Në këtë rast, objektivi përfundimtar i sulmit ishte Viola von Kramon.

Kjo llogari përdoruesi është përgjithësisht aktive në rrjet. Identiteti i personit që qëndron pas kësaj llogarie nuk dihet; megjithatë, fakti që llogaria ka pothuajse dhjetë mijë ndjekës tregon se ajo nuk i përket grupit të katërt të llogarive false.

Megjithatë, OSINT mundësoi disa njohuri në lidhje me rrjetin. Duke qenë se nuk ishte e mundur të verifikohej 100%, emri nuk do të përmendet në këtë artikull. Ai me gjasë jeton në SHBA, por ka lindur ose e ka origjinën nga Kosova.

Llogaritë e përdoruesve të lobistëve ndërkombëtarë ndjekin gjithashtu një agjendë specifike, duke postuar shpesh për krimet serbe të luftës, duke kërkuar veprim ndaj kërcënimit serb ndaj Kosovës dhe duke i bërë thirrje bashkësisë ndërkombëtare që të ndërmarrë veprime kundër Serbisë. Përveç lobimit, roli i tyre është të rrisin edhe dukshmërinë e propagandës jashtë vendit.

Trolle më të avancuara

Në fillim të këtij hulumtimi, kishte një pyetje të madhe nëse ato llogari të rreme nga kategoria e katërt ishin bote qëllimkeqe apo trolle. Dallimi kryesor midis këtyre dy llojeve të llogarive është se kush qëndron pas tyre. Botet drejtohen nga skripte të automatizuara, ndërsa trollet drejtohen nga njerëz të vërtetë. Një person mund të ketë disa llogari troll.

Pasi X e ndryshoi politikën e saj në lidhje me të tokenet API në mesin e vitit 2023, mjetet me kod të hapur për të zbuluar robotët dhe trollet pushuan së funksionuari. Tani, zbulimi është shumë më i komplikuar dhe duhet të bëhet me dorë.

Hulumtimet kanë treguar se këto llogari janë ndoshta trolle. Megjithatë, ato ndryshojnë nga trollet klasike në internet, të cilët zakonisht njihen për nga toni i tyre agresiv, përdorimi i shkronjave të mëdha, gabimet e shpeshta gramatikore, kërcënimet ndaj kundërshtarëve dhe përsëritja e të njëjtës frazë ose mendim. Llogaritë e lartpërmendura janë më komplekse. Ato e ndjekin të njëjtën agjendë, por e bëjnë këtë në një nivel më të avancuar.

Për më tepër, llogaritë troll në këtë rrjet duken mjaft të ngjashme. Së pari, ato veprojnë nga këndvështrimi i nacionalizmit të madh shqiptar, duke përdorur narrative identike dhe duke theksuar vazhdimisht tema të njëjta. Ata i portretizojnë shqiptarët si një racë superiore dhe i përshkruajnë serbët si armiqtë më të mëdhenj të qytetërimit, duke e përhapur të vërtetën e tyre për virtytin dhe epërsinë e popullit shqiptar.

Nga ana tjetër, shumë llogari duken vizualisht mjaft të ngjashme. Ata përdorin profile dhe foto në profile të heronjve kombëtarë shqiptarë dhe kanë ndjekës të përbashkët ndërsa ndjekin njëri-tjetrin. Gjithashtu, llogaria e përdoruesit të lobistit Gunther Fellinger e ndjek shumicën e këtyre llogarive, dhe ata e ndjekin atë. Nuk është e zakonshme të shohësh llogari përdoruesish të verifikuara dhe të njohura si ajo e Fellinger-it të jenë të lidhura me llogari të panjohura.

Disa trolle jo vetëm që komentojnë dhe ripostojnë përmbajtjet ekzistuese, por edhe publikojnë përmbajtje të veta.

Gjatë periudhës së monitorimit të këtij hulumtimi, disa llogari u bllokuan nga X për shkak të gjuhës së urrejtjes.

Megjithatë, rrjeti i lidhur e mbështet plotësisht partinë aktuale në pushtet në Prishtinë. Një gazetare hulumtuese nga Kosova ishte e para që lidhi llogari të ngjashme me lëvizjen Vetëvendosje të Kurtit në pushtet, duke treguar se kjo parti ka zhvilluar një milici të avancuar në internet, të mbledhur rreth një kështjelle trollesh.

Kështjella e trolleve

Vizualizimi i bërë për qëllimet e kësaj analize tregon ndërveprimin midis disa prej këtyre llogarive që u hartëzuan në këtë hulumtim mbi përhapjen e narrativit të dezinformatave. Pikat e kuqe përfaqësojnë disa nga llogaritë më aktive të përdoruesve. Sa më afër të jenë llogaritë e përdoruesve me qendrën e bërthamës, aq më shumë janë të lidhura me pjesën tjetër të rrjetit.

Akumulimi i llogarive të përdoruesve dhe formimi i rrjetit tregon se kemi të bëjmë me një kështjellë trollesh. Pika e kuqe e vendosur në qendër të rrjetit është llogaria e përdoruesit @thisiskaltri, duke lënë të kuptohet se kjo llogari përdoruesi është e lidhur ngushtë me të gjithë rrjetin. Prandaj, sa më e fortë të jetë lidhja e pikave të kuqe me pjesën tjetër të rrjetit, aq më shumë ka gjasa që ato të jenë të vendosura në vetë kështjellë.

Fushatat e organizuara në mediat sociale që synojnë krijimin e tensioneve ndërmjet kombeve të ndryshme duke përhapur narrative të dëmshme dhe gjuhë të urrejtjes krijojnë një imazh negativ në bashkësinë ndërkombëtare dhe kontribuojnë në destabilizimin rajonal.

Autor: Filip Mirilloviq