Shoqëritë demokratike dhe toleranca: Pse më shumë lidhje shoqërore çojnë në rritje të polarizimit?

Një studim i ri i botuar në revistën prestigjioze shkencore Proceedings of the National Academy of Sciences tregon se një nga faktorët më me ndikim në rritjen e polarizimit socio-politik është shfaqja dhe zgjerimi i telefonave inteligjentë dhe rrjeteve sociale. Nëse në të kaluarën njerëzit mbanin mesatarisht rreth dy miq të ngushtë që mund të ndikonin në mendimet e tyre për çështje të rëndësishme, diku që nga viti 2008 ka pasur një rritje të ndjeshme të kësaj mesatareje – nga dy miq të ngushtë në katër ose pesë. Domosdoshmërisht lind pyetja se si lidhja më e madhe shoqërore çon në polarizim dhe përçarje më të madhe? Sipas studiuesve, për të zvogëluar fragmentimin shoqëror, njerëzit duhet të mësojnë se si të merren me mendime të ndryshme, por edhe të inkurajojnë në mënyrë aktive tolerancën.

 

Një nga pyetjet e mëdha të kohës sonë është pse polarizimi është rritur kaq dramatikisht në dekadat e fundit. Forumi Ekonomik Botëror e identifikon polarizimin politik si rrezikun e tretë më të madh në afat të shkurtër, dhe të dhënat nga “Our World in Data” tregojnë se ka pasur një rritje të konsiderueshme të polarizimit politik në të gjithë botën gjatë dy dekadave të fundit.

 

Cila është arsyeja e rritjes së polarizimit politik? Kjo pyetje është mjaft komplekse, domethënë, përfshin faktorë të shumtë socio-politikë, ngjarje të mëdha historike si luftërat, krizat ekonomike, pandemitë…

Megjithatë, në një studim të ri të botuar në revistën prestigjioze shkencore “Proceedings of the National Academy of Sciences”, Stefan Turner, Jan Korbel dhe Markus Hofer lokalizojnë një nga shkaqet në një vend krejtësisht tjetër. Sipas tyre, një nga faktorët më me ndikim që çoi në rritjen e polarizimit socio-politik është shfaqja dhe zgjerimi i telefonave inteligjentë dhe rrjeteve sociale. Kjo i ka mundësuar njerëzve të komunikojnë me miqtë e tyre shumë më lehtë dhe në mënyrë efektive, si dhe të krijojnë dhe mirëmbajnë marrëdhënie të reja shoqërore.

Domethënë, trendet e reja sociologjike tregojnë se në të kaluarën, njerëzit mbanin mesatarisht rreth dy miq të ngushtë që mund të ndikonin në mendimet e tyre për çështje të rëndësishme. Dhe, diku që nga viti 2008, ka pasur një rritje të ndjeshme të kësaj mesatareje – nga dy miq të ngushtë në katër ose pesë.

 

Lidhje paradoksale midis polarizimit dhe numrit të marrëdhënieve shoqërore

Në shikim të parë, lind në mënyrë të pashmangshme pyetja se si lidhja më e madhe shoqërore çon në polarizim dhe ndarje më të madhe, ose si lidhen këto dy fenomene?

Është kjo marrëdhënie që Turner, Korbel dhe Hofer shqyrtojnë duke përdorur një model të bazuar në të dhëna reale. Rezultatet e hulumtimit të tyre tregojnë se ndërsa dendësia e një rrjeti shoqëror rritet me më shumë lidhje (ose sa miq të ngushtë kanë njerëzit), polarizimi në kolektiv rritet në mënyrë të pashmangshme ndjeshëm.

Siç  thotë Korbel , ndërsa njerëzit bëhen më të lidhur, ata kanë gjithashtu më shumë gjasa të hasin pikëpamje që janë në kundërshtim me të tyret. Ky ekspozim i vazhdueshëm ndaj mosmarrëveshjeve mund të rrisë tensionet, që do të thotë se shpërthejnë më shumë debate, konfliktet bëhen më të vështira për t’u shmangur dhe shoqëria mund të perceptohet si më e ndarë.

Por sipas studiuesve, ndërsa polarizimi nuk është një fenomen i ri, ajo që po shohim sot shkon përtej uljeve dhe ngritjeve të zakonshme të polarizimit nga e kaluara. Të ndihmuar nga mediat sociale, njerëzit po mblidhen gjithnjë e më shumë në një numër më të vogël rrethesh të ngushta shoqërore ku shumica e anëtarëve mendojnë njësoj, ose në ato që quhen “flluska ideologjike”. Dhe lidhjet e pakta që mbeten midis këtyre “flluskave” shpesh nuk janë miqësore. Ato mund të duken si kritikë ose armiqësi, në vend të dialogut.

Çfarë tregon krahasimi i polarizimit ndër vite?

Në hulumtimin e tyre, Turner, Korbel dhe Hofer kombinuan 30 anketa të ndryshme me një total prej mbi 57,000 të anketuarish nga Evropa dhe Shtetet e Bashkuara. Së pari, për shkak se pyetjet e përdorura në anketa ishin pothuajse identike, kjo u lejoi atyre të bënin një krahasim të drejtpërdrejtë të polarizimit ndër vite.

Gjatë dy dekadave të fundit, amerikanët janë bërë shumë më të polarizuar në bindjet e tyre politike, me numrin e njerëzve që vazhdimisht mbajnë pikëpamje “plotësisht liberale” ose “plotësisht konservatore” që është dyfishuar. Siç mund ta shihni nga grafikët nga Pew Research, më parë kishte më shumë mbivendosje ideologjike, ndryshe nga viti 2014 kur kishte ndarje pothuajse të plotë. Me fjalë të tjera, pothuajse çdo republikan tani është më konservator se demokrati tipik, dhe pothuajse çdo demokrat është më liberal se republikani tipik.

Së bashku me këtë, Hoover thotë se “pavarësisht ndryshimeve të vogla midis anketave individuale, të dhënat tregojnë vazhdimisht se numri mesatar i miqve të ngushtë është rritur nga 2.2 në vitin 2000 në 4.1 në vitin 2024”..

Kjo na lejoi të tregonim se rritja e lidhshmërisë duhet të çojë në një polarizim të papritur sapo të tejkalohet një dendësi kritike e lidhshmërisë – ashtu si një tranzicion fazor në fizikë, siç është shndërrimi i ujit në akull. Çuditërisht, këto tranzicione fazore ekzistojnë edhe në shoqëri. Vendndodhja e saktë e këtyre pragjeve kritike mbetet për t’u sqaruar. Sipas rezultateve tona, për lidhje të ngushta, ajo shtrihet diku midis tre dhe katër personave, shënojnë studiuesit për Qendrën e Shkencës së Kompleksitetit.

Siç mund të shihet nga të dhënat e hulumtimit, rritja e ndjeshme si në polarizim ashtu edhe në numrin e miqve të ngushtë ndodhi midis viteve 2008 dhe 2010. Ishte gjatë kësaj periudhe që filloi i ashtuquajturi “bum”, pra përdorimi masiv i mediave sociale dhe telefonave inteligjentë, të cilët u bënë gjithnjë e më të arritshëm për një numër të madh njerëzish në të gjithë botën. 

Demokracia varet nga përfshirja e të gjitha pjesëve të shoqërisë në vendimmarrje, gjë që kërkon që të gjithë të jenë në gjendje të komunikojnë me njëri-tjetrin. Por, kur grupet nuk mund të flasin më me njëri-tjetrin, ky proces demokratik prishet, thotë Turner.

Kjo është arsyeja pse toleranca luan një rol qendror në këto procese.

“Nëse kam dy miq, bëj gjithçka që mundem për t’i mbajtur – jam shumë tolerant ndaj tyre. Por nëse kam pesë dhe gjërat vështirësohen me njërin prej tyre, është më e lehtë t’i jap fund asaj miqësie sepse kam ende ‘rezerva’. Nuk kam pse të jem më kaq tolerant”, shpjegon Turner për Complexity Science Hub.

Nga kjo rrjedh se, nëse duam të ruajmë demokracitë në mbarë botën, shoqëritë duhet të kenë një nivel bazë tolerance. Kur toleranca më e gjerë shoqërore bie, institucionet qendrore demokratike gërryhen me kalimin e kohës. Prandaj, studiuesit theksojnë se për të zvogëluar fragmentimin shoqëror, njerëzit duhet të mësojnë se si të merren me mendime të ndryshme, por edhe të inkurajojnë në mënyrë aktive tolerancën.

 

Të gjitha komentet dhe vërejtjet në lidhje me këtë dhe artikujt e tjerë të Vërtetmatës-it, kërkesat për korrigjime dhe sqarime, si dhe sugjerimet për verifikimin e deklaratave të politikanëve dhe premtimeve të partive politike, mund t’i dorëzoni përmes këtij formulari