Pushteti ekzekutiv bën deklarata të pabazuara për rreziqet shëndetësore nga djegia e deponive të mbeturinave

Së pari, Kryeministri Mickoski, dhe më pas Ministri i Shëndetësisë Aliu, bënë deklarata të pabazuara për dy ditë rresht në lidhje me pasojat për shëndetin e qytetarëve që lidhen me substancat e dëmshme në ajër nga zjarret në deponitë Vardarishte dhe Drisla. Të dy iu referuan rezultateve të stacioneve matëse, por askush nuk i njoftoi zyrtarisht rezultatet, me sqarime dhe kontekst. Mungesa e argumentimit sjell kontradikta dhe konfuzion, siç është veçanërisht rasti me deklaratën e Aliut, i cili thotë se numrat nuk janë të rrezikshëm për shëndetin, por qëndroni në shtëpi.

Deklarata e Ministrit të Shëndetësisë, Azir Aliu, në lidhje me efektet e dëmshme në shëndetin e qytetarëve nga ajri i ndotur në pjesë të mëdha të Shkupit për shkak të zjarreve në deponitë Vardarishte dhe Drisla është kontradiktore dhe për këtë arsye jokonsistente:

“Era që ndihet është e pakëndshme, por ju siguroj se ajri aktualisht nuk është në një nivel ndotjeje që shkakton probleme shëndetësore për qytetarët. Megjithatë, unë rekomandoj që qytetarët të mos dalin jashtë nëse nuk është e nevojshme.”

[Burimet: 360 Gradë/Time.mk – Azir Aliu/deklaratë – datë, 11.09.2025]

Аrsyetim:

Deklarata që po shqyrtojmë nga Ministri Aliu është e paqëndrueshme për shkak të vetë kontradiktës që përmban dhe për shkak të mungesës së mbështetjes në shifra zyrtare ose gjetjes më të saktë të burimeve që do t’i bindnin qytetarët për atë që ai pretendon, si një nga figurat më të larta në pushtetin ekzekutiv.

Ministri e dha deklaratën në përgjigje të pyetjeve gazetareske në lidhje me dëmtimin e shëndetit të njerëzve nga ajri i ndotur në Shkup për shkak të zjarreve në deponitë Vardarishte dhe Drisla, me të cilat autoritetet janë përpjekur të merren ditët e fundit.

Deklarata përmban dy pjesë. Në të parën, Aliu deklaron se aroma që ndiejnë qytetarët është e pakëndshme, por, vazhdon ai, “Ju siguroj se ajri aktualisht nuk është në një nivel ndotjeje që shkakton probleme shëndetësore”.

Kontradikta e Ministrit Aliu

Problemi me këtë pjesë të parë të deklaratës është se Aliu nuk tregon asnjë parametër tjetër, as ndonjë burim tjetër që e siguroi ministrin se kjo është kështu, në mënyrë që publiku të mund të besojë në saktësinë e deklaratës. Një deklaratë e formuluar në këtë mënyrë pa një referencë të saktë të cilës i referohet ministri, lejon një interpretim në stilin “mund të jetë kështu, ose mund të jetë krejtësisht e kundërta”. Siç thonë, për shembull, qytetarët e shqetësuar, disa nga mjekët e ditur që paralajmërojnë përmes mediave të ndryshme (shih këtu dhe këtu) ose organizatave joqeveritare të specializuara që kanë shumë përvojë në këtë fushë.

Së dyti, nga publiku, pra nga mediumet dhe qytetarët nuk mund të pritet të interpretojnë se deri në çfarë mase tejkalimi i vlerës mesatare të matjes së disa substancave të dëmshme, për shembull pm 10 ose pm 2.5, është i dëmshëm në krahasim me vlerën e lejuar të matjes së tejkalimit në baza ditore ose vjetore, as të hyjnë në detaje në rregulloret e botuara në Gazetën Zyrtare që rregullojnë çështjen.

 

Foto: Skrinshot nga 12.09.2025 nga harta interaktive e Ministrisë së Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor

 

Çfarë do të thotë për qytetarët harta tashmë e varfër e stacioneve matëse të cilësisë së ajrit e fshehur në faqen e internetit të Ministrisë së Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor, apo të dhënat e dobëta për substancat e dëmshme që ishin funksionale më 12.09, për shembull, kur u shkrua ky tekst, dhe kur mund të shiheshin mesataret e disa ditëve, por vetëm për grimcat e pezulluara pm 10 dhe dioksidin e suflurit?

E gjithë kjo është punë e pushtetit ekzekutiv. Pra, më e pakta që Ministri i Shëndetësisë duhet të kishte është një ekspert nga fusha e shëndetësisë ose një ekspert nga Ministria e Mjedisit i cili do të kishte interpretuar se tejkalimi i 50 mikrogramëve ose 100 mikrogramëve për metër kub ajër me grimca të tilla, në një kohë të tillë është shumë i rrezikshëm ose pak i rrezikshëm, ose cila është natyra e rrezikut. Siç bëjnë, për shembull, specialistët, profesorët Dr. Andon Çibishev ose Dr. Dejan Dokiç shpesh në publik.

Pjesa e dytë e deklaratës së Ministrit Aliu është thjesht “hedhja e vajit në zjarr” e këtë deklaratë të pabazuar në pjesën e parë. Çfarë do të thotë kjo në thelb dhe si duhet ta interpretojnë qytetarët kuptimin e fjalisë “megjithatë, unë rekomandoj që qytetarët të mos dalin jashtë nëse nuk është e nevojshme”, në kontekstin e fjalisë së parë në të cilën ministri siguron se numrat tregojnë se nuk ka dëm për shëndetin? E para nuk shkon me të dytën, domethënë krijon një kontradiktë. Pse do të rrinim në shtëpi dhe nuk do të dilnim jashtë nëse nuk ka pasoja të dëmshme.

Vizuale dhe reale

Në fakt, kjo mungesë mbështetjeje me parametra realë u bë një ditë më parë nga shefi i Aliut, Kryeministri Hristijan Mickoski, kur iu kërkua një koment për të njëjtën temë:

Nuk ka parametra të rritur që janë alarmues. Kjo është vizualisht kështu, por kur parametrat shqyrtohen, ato nuk janë aq alarmuese – deklaroi Mickoski, diçka që mund të vlerësohet të paktën si jokonsistente.

Përveç fotove të mëngjesit nga Aeroporti që u publikuan më 12.09.2025 nga Meta.mk dhe fotove të tjera nga media të tjera, mospërputhja e pretendimit të Mickoskit për ndryshimet midis pamjes vizuale dhe reales për të njëjtat arsye që i përmendëm më sipër dhe për deklaratën e Ministrit Aliu – numra të saktë, konteksti i numrave të deklaruar, sqarim nga një burim eksperti, etj. – thekson një grup i specializuar qytetar, Iniciativa 02, e cila i kujtoi kryeministrit se ka shumë pyetje pa përgjigje, duke përfshirë, përveç numrave, toksina të tjera që janë të dëmshme për shëndetin:

Cilat parametra tregojnë se nuk ka “alarm” për ajrin që thithim këto ditë nga djegia e deponive dhe mbeturinave?

Pse furat kancerogjene dhe toksike, dioksinat, PAH-të, VOC-të, metalet e rënda dhe substancat e tjera të rrezikshme nuk maten fare në vendin tonë, dhe ne i thithim ato.

Nëse nuk maten, a do të thotë kjo se nuk ekzistojnë?

Çfarë është matur saktësisht, me çfarë metodologjie dhe kur?

Provat shkencore thonë qartë: deponitë e vjetra që digjen dhe djegia e mbeturinave në zonat urbane është një kërcënim serioz për shëndetin.

Ne kërkojmë veprime urgjente dhe nga ekspertë, jo relativizim dhe mohim të pasojave të dëmshme për shëndetin tonë – thuhet në reagimin e O2 në faqen e tyre në Facebook, disa orë pas deklaratës së Mickoskit.

Për shkak të argumenteve të mësipërme, deklarata e Aliut dhe deklarata e Mickoskit e bërë një ditë më parë mund të vlerësohen si të paqëndrueshme.

Burimet:

(11.09.2025) 360 Gradë – Azir Aliu/deklaratë – ​​[Kontrolluar më 12.09.2025]
(10.09.2025) 360 Gradë – H. Mickoski/deklaratë – ​​[Kontrolluar më 12.09.2025]
(12.09.2025) Meta.mk – Pjesë të Shkupit….– [Kontrolluar më 12.09.2025]
(11.09.2025) RFE/RL – Deponitë po e shndërrojnë Shkupin në…– [Kontrolluar më 12.09.2025]

Vlerësuar nga Teofil Blazhevski

 

Të gjitha komentet dhe vërejtjet në lidhje me këtë dhe artikujt e tjerë të Vërtetmatës-it, kërkesat për korrigjime dhe sqarime, si dhe sugjerimet për verifikimin e deklaratave të politikanëve dhe premtimeve të partive politike, mund t’i dorëzoni përmes këtij formulari