Pesë kandidatët për prokurorin e ri të shtetit varen nga Këshilli i Prokurorëve Publik dhe dëshirat e Qeverisë

Në listën e kandidatëve të paraqitur janë tri kandidate nga vetë Prokuroria Publike – ushtruesja e detyrës së Prokurores Publike të Shtetit Anita Topollova-Isajllovska, prokurorja Lençe Ristoska, prokurorja Lidija Rajçeviq, gjykatësi i Gjykatës Penale në Shkup Nenad Saveski dhe ish-kryetari i Gjykatës Penale në Shkup, Vladimir Pançevski.

Shkruar nga: Teofil Blazevski

Këshilli i Prokurorëve Publik, organi më i lartë në hierarkinë e Prokurorisë Publike në Republikën e Maqedonisë, pritet sot të shpallë vendimin e tij për pesë kandidatët për prokurorin e ri shtetëror.

Kjo vjen pasi ish-prokurori Ljupço Kocevski, pas një kërkese politike dhe presionit nga dega ekzekutive, vendosi të japë dorëheqjen në dhjetor 2025, vetëm pak orë para se Parlamenti të diskutonte shkarkimin e tij me kërkesë të Qeverisë, që do të thotë pas rreth dy vitesh të mandatit të tij, i cili sipas Ligjit zgjat gjashtë vjet me të drejtë rizgjedhjeje.

Lista e kandidatëve të regjistruar përfshin tre kandidatë nga vetë Prokuroria Publike – Prokurorja e Përkohshme e Shtetit Anita Topolova-Isajlovska, Prokurorja Lençe Ristoska, Prokurorja Lidija Raiçevip, Gjykatësi nga Gjykata Penale në Shkup Nenad Saveski dhe ish-Kryetari i Gjykatës Penale në Shkup Vladimir Pançevski. 

Çfarë thotë Ligji?

Përzgjedhja e prokurorit të ri shtetëror kryhet sipas ligjit aktual për Shërbimin e Prokurorisë Publike, i cili është në fuqi që nga viti 2020 dhe është në një fazë ndryshimesh gjithëpërfshirëse në kuadër të të ashtuquajturës axhendë reformash në gjyqësor.

Njoftimi publikohet nga Kuvendi i Republikës së Maqedonisë, i cili emëron prokurorin shtetëror me propozim të Qeverisë. Qeveria, nga ana tjetër, vendos për përzgjedhjen nga numri i kandidatëve që do të miratohen nga Këshilli i Prokurorisë Publike, që do të thotë nga ata për të cilët Këshilli deklaron se i plotësojnë të gjitha kriteret dhe mund të marrin një mendim pozitiv.

Kjo është rregulluar në nenet 63 dhe 64 të Ligjit: 

Neni 63

(1) Prokurori Publik i Republikës së Maqedonisë së Veriut, me propozim të Qeverisë së Republikës së Maqedonisë së Veriut, emërohet nga Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut për një mandat prej gjashtë vitesh me të drejtë riemërimi.

(2) Prokurorët publik zgjidhen nga Këshilli i Prokurorëve Publikë të Republikës së Maqedonisë së Veriut pa kufizim të kohëzgjatjes së mandatit sipas kushteve dhe procedurës së përcaktuar me ligj.

(3) Këshilli i Prokurorëve Publik të Republikës së Maqedonisë së Veriut jep mendim mbi propozimin e Qeverisë së Republikës së Maqedonisë së Veriut për emërimin dhe shkarkimin e Prokurorit Publik të Republikës së Maqedonisë së Veriut..

Si dhe nenet e mëposhtme të Ligjit, nga të cilat më të rëndësishmet janë ato të fundit, paragrafët 5 dhe 6 të nenit:

(5) Nëse Këshilli i Prokurorëve Publik i Republikës së Maqedonisë së Veriut, për arsye të justifikuara, brenda afatit nga paragrafi (3) i këtij neni nuk i dorëzon mendim Qeverisë së Republikës së Maqedonisë së Veriut, afati nga paragrafi (3) i këtij neni zgjatet edhe për 15 ditë. Nëse edhe brenda këtij afati Këshilli i Prokurorëve Publik i Republikës së Maqedonisë së Veriut nuk dorëzon mendim, konsiderohet se mendimi është pozitiv.

(6) Nëse Këshilli i Prokurorëve Publik i Republikës së Maqedonisë së Veriut nuk jep mendim pozitiv për asnjërin nga kandidatët e paraqitur, Qeveria e Republikës së Maqedonisë së Veriut nuk mund të përcaktojë propozim për emërimin e Prokurorit Publik të Republikës së Maqedonisë së Veriut dhe do t’i propozojë Kuvendit që ta përsërisë shpalljen nga paragrafi (1) i këtij neni.

Këshilli mund ta zgjasë procedurënа

Duke e parë vetëm si mundësi, Qeveria nuk mund t’i propozojë Parlamentit emërimin e kandidatit të saj të preferuar pa dritën jeshile nga Këshilli, por kjo do të thotë një vonesë shtesë prej një muaji tjetër, dy, tre… në procedurë, sepse siç mund të shihet nga paragrafi 6 i artikullit të fundit të cituar më sipër, shpallja rishpallet.

Por kjo është vetëm një mundësi ligjore. Duke marrë parasysh të gjitha lajmet, analizat dhe gjetjet e medias deri më tani, dhe madje edhe në nivelin e pakonfirmuar nga një burim i pavarur, është mjaft e qartë se Këshilli në këtë seancë duhet të dalë me një listë kandidatësh që do ta kalojnë këtë filtër. ​​Edhe pse mohohet publikisht, niveli i ndikimit që Qeveria ka në Këshill, marrëdhëniet ndërpersonale brenda vetë Prokurorisë Publike dhe në Këshill me kandidatët që kanë aplikuar, nuk mund të përjashtohen, dhe lista joformale e renditjes mund të varet edhe nga kjo, pra nëse më shumë vota nga anëtarët e Këshillit do të marrë kandidati i preferuar nga ekzekutivi dhe shumica e degëve legjislative. Numri minimal i votave për të marrë një mendim pozitiv është gjashtë, duke pasur parasysh se Anita Topolova-Isailovska nuk do të votojë sepse është atje për shkak të pozicionit të saj dhe sepse është pjesëmarrëse e drejtpërdrejtë në garë.

Në periudhën që nga shpallja e konkursit, njëra nga kandidatët, Lençe Ristoska, mund të vlerësohet se ishte kandidatja më pak e preferuar dhe ishte e ekspozuar ndaj kritikave të ashpra nga ana e pushtetit ekzekutiv. Madje edhe shumë kohë para konkursit. Arsyeja është se ajo, si ish-prokurore e Prokurorisë Speciale Publike (PSP), ende udhëheq lëndë që lidhen me VMRO-DPMNE-në. Ajo u përball edhe me kryeministrin dhe me partinë, kërkoi falje dhe ngriti padi për shpifje, por megjithatë e ruajti optimizmin dhe deklaroi se merr pjesë për të fituar.

Disa nga kandidatët paraqitën gjithashtu programe pune ose dokumente të tjera, por sipas Ligjit kjo nuk kërkohet, ashtu siç nuk është e detyrueshme që Këshilli të intervistojë kandidatët.

Të gjitha komentet dhe vërejtjet në lidhje me këtë dhe artikujt e tjerë të Vërtetmatës-it, kërkesat për korrigjime dhe sqarime, si dhe sugjerimet për verifikimin e deklaratave të politikanëve dhe premtimeve të partive politike, mund t’i dorëzoni përmes këtij formulari