Mashtrime digjitale: Nga paketa falas me produkte deri te kuleta të zbrazëta
Qoftë Zara, Europa, Setec, Sport Vision apo North Face, Barilla, Mango, Temu, DM, mashtrimi është e njëjtë. Paketat e ofruara nuk kanë të bëjnë fare me markat, dhe as nuk do të merrni ndonjë kuti me produkte. Këto mashtrime kanë një qëllim: të vjedhin informacionin tuaj personal dhe bankar dhe të marrin paratë tuaja.
Shkruan: Matej Trojaçanec
Në vitet e fundit, mashtrimet digjitale janë bërë gjithnjë e më të zakonshme dhe pothuajse të kudondodhura në rrjetet sociale. Ekipi i Vërtetmatës-it jo vetëm që ka shqyrtuar një numër të madh mashtrimesh të gjetura në platformat Meta, dmth. Facebook, Instagram dhe Threads, por gjithashtu ka shkruar në disa raste se si ato zhvillohen, përhapen dhe si të dallohen llojet e ndryshme të mashtrimeve dixhitale në këto platforma.
Në këtë artikull, do të hedhim një vështrim të detajuar në teknikat dhe metodat e ndryshme të përdorura në internet, dhe në veçanti, në mediat sociale, për të “lehtësuar” portofolet e qytetarëve të Maqedonisë së Veriut. Më shpesh, mashtrimet ofrojnë zbritje fantastike, produkte dhe përgatitje “farmakologjike” si një zgjidhje e supozuar për gjendje dhe probleme të ndryshme shëndetësore me të cilat përballen qytetarët.
Duhet të theksohet se megjithëse shumica e mashtrimeve që Vërtetmatësi ka shqyrtuar janë bërë në rrjetin social Facebook, kjo nuk do të thotë se nuk ka mënyra të tjera për të arritur viktimat e mundshme. Shembull për këtë janë mashtrimet me gjobat e rreme të POC, me mesazhe SMS nga Netflix, pastaj përmes faqes së shpalljeve online Pazar3 dhe të ngjashme. Megjithatë, për shkak se mashtrimet në Facebook janë më të shumtat, fokusi do të jetë tek ato.
Paketa produktesh “falas” për të gjithë!
Ndër mashtrimet më të zakonshme janë ato në të cilat ofrohet një paketë produktesh, qoftë falas ose për një shumë simbolike. Ky lloj mashtrimi zakonisht fillon duke lëshuar një “karrem” përmes dy llojeve të kanaleve të komunikimit. Lloji i parë është një llogari përdoruesi (ose profil) i një personi në dukje real ku fotot reale dhe postimet “normale” në llogari mund të shihen para dhe/ose pas postimit mashtrues. Nuk është gjithmonë e qartë nëse është një llogari përdoruesi “e thyer” ose siç i themi “e hakuar” e një përdoruesi real apo nëse fotot janë shkarkuar nga diku dhe llogaria është krijuar për t’u dukur autentike.
Dhe, lloji i dytë janë më shpesh faqet e rreme në Facebook të markave të famshme si “Zara“, “Europa“, “Setec“, “Sport Vision” dhe “North Face“, “Barilla“, “Mango“, “Temu“, “DM” dhe të tjera. Më saktësisht, më shpesh emri i kompanisë ose markës që është i rremë është shumë afër atij të vërtetë, por ndryshon në font – nëse shkronjat janë të pjerrëta apo të trasha, fjalët janë të lidhura me një vizë lidhëse, kanë një gabim shtypi – një shkronjë të vogël në vend të një shkronje të madhe, ose “g” në vend të “gj” dhe të ngjashme (shih më shumë këtu).
Mashtrime digjitale: Nga paketa falas me produkte deri te kuleta të zbrazëta
Shkrimi i mëparshëm 1 of 3 Shpallje e ardhshme
Qoftë një llogari përdoruesi e hakuar apo një faqe e rreme që pretendon të jetë një faqe autentike marke ose dyqani, kjo është faza e parë e të gjithë “operacionit”. Hapi tjetër është të lëshohet provokimi përmes të cilit gjuhen përdoruesit. Vetë postimet gjithmonë përmbajnë tekst që tregon se si, përmes një rruge sekrete, mashtruesit morën informacion në lidhje me disa paketa, zbritje ose produkte në ofertë, dhe më pas i ndanë ato me publikun e gjerë:
Pak njerëz e dinë këtë, por nëse jeni mbi 40 vjeç, aktualisht mund të merrni një pako të madhe me ushqime për vetëm 615 denarë. Arkëtarja në dyqan më tha. Ajo më tha se promocioni është i vlefshëm deri më 28 shkurt në të gjithë Maqedoninë, një fragment i mashtrimit me pakot “KAM”.
* * *
Burri im punoi si menaxher në Setec për 7 vjet. Kur linda, ai duhej të merrte një javë pushim, e pushuan nga puna pa asnjë shpjegim… Pas një jave, motra e drejtorit punonte në vend të tij. Tani po ndajmë diçka që Setec po fsheh. Pas dërgesave të mëdha, ata kanë telefona iPhone 15 Pro Max të tepërt me paketim të dëmtuar. Ka shumë më tepër prej tyre sesa mendoni. Ato nuk janë në shitje, por vendosen në një faqe sekrete dhe jepen përmes një programi të brendshëm. Por pas një lidhjeje të veçantë, kushdo mund të marrë pjesë!!!, thotë një fragment i mashtrimit me pakot “Setec”.
* * *
Një këshillë nga motra ime, e cila punon te kompania Evropa: Pak njerëz e dinë, por mund të merrni një pako dhuratë me çokollata Evropa nëse plotësoni një anketë të shkurtër. Kjo është me rastin e 150-vjetorit të kompanisë! Unë vetë mora pjesë në anketë dhe mora një kuti të madhe me lloje të ndryshme çokollatash. Nuk e di se sa do të zgjasë aksioni, por do të lë një link për anketën në komente, një fragment nga mashtrimi me pakot “Evropa”.
Nga shembujt, mund të shihet se disa elementë përsëriten. Për shembull, i pari është se është një sekret, diçka që jo shumë njerëz e dinë, duke përdorur fraza të tilla si “pak njerëz e dinë këtë” ose “po ndajmë diçka që ‘Setec’ po fsheh”, dhe me një farë “fati” përdoruesit e zbulojnë këtë informacion.
Ajo që e bën “ofertën” më efektiv është i ashtuquajturi “presion kohor”. Domethënë, kur viktimave të mundshme të mashtrimit u tregohet se një ofertë e tillë zgjat për një kohë të shkurtër, për shembull, “Nuk e di sa do të zgjasë oferta” ose “oferta është e vlefshme deri atëherë dhe atëherë…” ose “oferta zgjat vetëm gjashtë ditë”, kështu që ata, duke mos dashur të humbasin mundësinë për të marrë paketën, nuk i kushtojnë vëmendje disa prej shenjave që do t’u tregonin atyre se është një mashtrim. Ky efekt është hulumtuar në shkencë, ku përshkruhet se presioni i kohës rrit shpejtësinë, por zvogëlon saktësinë ose precizitetin gjatë kryerjes së detyrave.
Dhe, pasi viktimat të jenë “kapur” me sukses, hapi tjetër është që ata të ndjekin udhëzimet, të klikojnë në lidhjen e ndarë në postim dhe të vizitojnë faqen mashtruese të internetit ku mund të “porositin” paketën e produktit.
Ueb-faqe mashtruese
Pas hapjes së lidhjes nga postimi mashtrues, përdoruesit drejtohen në një faqe interneti të jashtme. Në mungesë të vëmendjes së mjaftueshme, kushdo mund të hapë një lidhje dhe të bjerë pre e mashtrimit, por vetëm hapja e lidhjeve nuk do të thotë gjithmonë se mashtrimi ka qenë i suksesshëm.
Faqet janë të dizajnuara të duken sa më autentike të jetë e mundur në krahasim me faqen origjinale të markës ose dyqanit. Ato zakonisht përmbajnë një “anketë” të shkurtër që përdoruesit duhet t’i përgjigjen. Ky është shembulli me “KAM”:
Pavarësisht se çfarë përgjigjesh ofrohen në anketë, ajo ju çon në faqen tjetër, e cila shfaq kuti të ndryshme ose ikona të tjera – në dy ose tre rreshta me nga tre ikona, të cilat dridhen nëse mbani kursorin mbi to. Detyra e kësaj loje është të zgjidhni ikonën ku “ndodhet” çmimi, zbritja ose produkti që ofrohet.
Tani keni mundësinë të fitoni një nga çmimet tona ekskluzive. Provoni fatin tuaj! Thjesht zgjidhni kutinë e duhur të dhuratës. Keni 3 mundësi – fat të mbarë!, thotë mashtrimi.
Ju jepen tre mundësi dhe e para do të jetë gjithmonë zgjedhja “e gabuar”, por në përpjekjen e dytë ose të tretë do të zgjidhni ikonën e saktë që përmban çmimin. Duket kështu:
Pasi të hapni “kutinë fituese” dhe të merrni çmimin, do të arrini në një faqe ku do t’ju duhet të lini të dhënat tuaja personale dhe më pas të paguani shumën (shpesh simbolike) për të marrë paketën e produktit. Siç mund ta shihni nga videoja më poshtë, pavarësisht se çfarë të dhënash lini (madje edhe përsëritje të pakuptimta të së njëjtës shkronjë ose numër), sistemi do t’i “pranojë” ato si të sakta dhe do t’ju çojë në faqen tjetër të pagesës.
Nëse kjo do të ishte një lojë shpërblyese legjitime, organizatori do të kishte ndarë të gjitha detajet në lidhje me rregullat, informacionin e kontaktit të organizatorit dhe të gjitha informacionet e tjera të nevojshme, siç përshkruhet në Ligjin për Lojërat e Fatit dhe Lojërat Argëtuese. Në të kundërt, faqet e mashtrumeve nuk kanë elemente të tilla dhe i çojnë përdoruesit vetëm te formularët ku duhet të lënë të dhëna personale.
Prandaj, kur bëhet fjalë për lojëra shpërblyese të dyshimta në Facebook, këshillohet të kontrolloni nëse postimi ndahet në faqen zyrtare nga e cila reklamohet produkti ose loja shpërblyese. Kontrolloni informacionin bazë të faqes në Facebook – kur është krijuar, sa ndjekës, pëlqime dhe vlerësime ka faqja, kontrolloni komentet në postim për të parë nëse janë shkruar nga profile të vërteta ose robotë. Nëse hapni lidhjen, kontrolloni emrin e faqes në fushën URL dhe kontrolloni nëse të gjithë butonat në faqe funksionojnë – më shpesh është plotësisht jofunksionale përveç butonave të pagesës. Të paktën, çdo dyqan ose markë ka informacion kontakti ose një qendër mbështetjeje ku mund t’i telefononi dhe t’i pyesni drejtpërdrejt nëse është apo jo një dhuratë e vërtetë.
Mbani mend: Nëse diçka është shumë e mirë për të qenë e vërtetë, ka shumë të ngjarë të jetë gënjeshtër ose mashtrim.
Të gjitha komentet dhe vërejtjet në lidhje me këtë dhe artikujt e tjerë të Vërtetmatës-it, kërkesat për korrigjime dhe sqarime, si dhe sugjerimet për verifikimin e deklaratave të politikanëve dhe premtimeve të partive politike, mund t’i dorëzoni përmes këtij formulari