Kundërspin: Qeveria premton shpëtim për rajonin e Ohrit para UNESCO-s, por nuk ka bërë asgjë në terren

Edhe pse anëtarët e delegacionit që vizitoi UNESCO-n janë ministra dhe një nënkryetar nga Qeveria aktuale që ka qenë në funksion për më shumë se një vit e gjysmë, njoftimet e Qeverisë përdorin fraza se “do të theksohen angazhimet e forta të Qeverisë për ruajtjen e statusit të trashëgimisë natyrore dhe kulturore të rajonit të Ohrit” dhe të ngjashme. Njoftimet dominohen nga fjalor plot me kohën e ardhme, kështu që përfaqësuesit e qeverisë dhe kryetari i bashkisë së Ohrit Pecakov, i cili është në mandatin e tij të dytë në krye të komunës që është më e prekura, tingëllojnë sikur do ta gjenë zgjidhje në të ardhmen me problemin me statusin e rajonit të Ohrit si Vend i Trashëgimisë Kulturore Botërore

Shkruan: Stojan Sinadinov 

Një delegacion i Qeverisë së Maqedonisë së Veriut ishte në Paris më 9 dhe 10 shkurt, duke vizituar UNESCO-n, organizatën e Kombeve të Bashkuara që promovon bashkëpunimin në arsim, shkencë dhe kulturë. Delegacioni i shumtë qeveritar, i përbërë nga Zëvendëskryeministri dhe Ministri i Transportit, Aleksandar Nikoloski; Ministri i Punëve të Jashtme dhe Tregtisë së Jashtme, Timço Mucunski; Ministri i Kulturës dhe Turizmit, Zoran Ljutkov; Ministri i Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor, Muamet Hoxha, si dhe kryetarët e Bashkisë së Ohrit dhe Bashkisë së Strugës, Kiril Pecakov dhe Mendi Qira, u dërgua me një deklaratë qeveritare të datës 9 shkurt, në të cilën mund të dallohet spin:

Spin: Gjatë vizitës, delegacioni do të takohet me Khaled El-Enani, Drejtor të Përgjithshëm të UNESCO-s, si dhe me përfaqësues të tjerë të lartë të UNESCO-s. Takimet do të nxjerrin në pah angazhimin e fortë të Qeverisë për të ruajtur statusin e trashëgimisë natyrore dhe kulturore të Rajonit të Ohrit. Gjithashtu do të theksohet se shteti po krijon një sistem mbrojtjeje që garanton ruajtjen e integritetit dhe autenticitetit të Rajonit të Ohrit si një vlerë e jashtëzakonshme universale.

[Burimi: Delegacion qeveritar për vizitë pune në Paris për takime me përfaqësues të lartë të UNESCO – deklaratë nga Qeveria e Republikës së Maqedonisë së Veriut; Data– 09.02.2026] 

Siç thuhet në deklaratë, delegacioni qeveritar do të takohet me Khaled El-Enani, Drejtor i Përgjithshëm i UNESCO-s, si dhe me përfaqësues të tjerë të lartë të UNESCO-s: Ernesto Ottone, Ndihmës Drejtor i Përgjithshëm i UNESCO-s përgjegjës për Kulturën, Kongker Mohammad Talha, President i sesionit të 43-të të Konferencës së Përgjithshme të UNESCO-s, Nasser bin Hamad Al Hinzab, President i Bordit Ekzekutiv të UNESCO-s.

Të nesërmen (10.02.2026) Qeveria njoftoi se ministrat dhe kryetarët e bashkive kishin folur me zyrtarët e UNESCO-s, dhe fokusi ishte në statusin e rajonit të Ohrit si një trashëgimi botërore natyrore dhe kulturore, me shpjegimin që plotësohet:

… u theksua rëndësia e zbatimit të vazhdueshëm dhe në kohë të rekomandimeve për mbrojtje, me qëllim ruajtjen e statusit të tij në Listën e Trashëgimisë Botërore. Gjatë takimeve, u konfirmua vendosmëria e shtetit për të zbatuar detyrimet e ndërmarra për mbrojtjen e Rajonit të Ohrit, si dhe gatishmëria për të vazhduar bashkëpunimin me Republikën e Shqipërisë në kuadër të mekanizmave ekzistues, me qëllim sigurimin e mbrojtjes afatgjatë dhe të qëndrueshme të rajonit.

[Burimi: Konfirmohet vendosmëria e shtetit për të zbatuar detyrimet e ndërmarra për mbrojtjen e Rajonit të Ohrit – Njoftim nga Qeveria e Republikës së Maqedonisë së Veriut; Data – 10.02.2026] 

 

Kundërspin: Edhe pse anëtarët e delegacionit që vizitoi UNESCO-n janë ministra dhe një nënkryetar nga Qeveria aktuale që ka qenë funksionale për më shumë se një vit e gjysmë, njoftimet e Qeverisë përdorin spin se “do të theksohen angazhimet e forta të Qeverisë për ruajtjen e statusit të trashëgimisë natyrore dhe kulturore të rajonit të Ohrit”, se “do të theksohet se shteti po krijon një sistem mbrojtjeje që garanton ruajtjen e integritetit dhe autenticitetit të rajonit të Ohrit si një vlerë e jashtëzakonshme universale” dhe se “u konfirmua vendosmëria e shtetit për të zbatuar detyrimet e ndërmarra”, të gjitha me qëllim që rajoni i Ohrit të mos humbasë statusin prestigjioz të Trashëgimisë Botërore Kulturore dhe Natyrore të UNESCO-s të përfunduar në vitin 1980. Është titulli më prestigjioz që një zonë ose lokalitet mund të marrë, dhe për vite me radhë rajoni i Ohrit ka qenë në prag të rënies në kategorinë e Trashëgimisë Botërore në Rrezik. Sesioni i ardhshëm i UNESCO-s, kur do të vendoset përfundimisht fati i statusit të rajonit të Ohrit, do të mbahet në qershor në Korenë e Jugut.

Deklaratat dominohen nga fjalor plot me kohën e ardhme, kështu që përfaqësuesit e qeverisë dhe kryetari i komunës së Ohrit Pecakov, i cili është në mandatin e tij të dytë në krye të komunës që është më e prekura, duken sikur do ta zgjidhin prapë problemin me statusin e rajonit të Ohrit si Vend i Trashëgimisë Kulturore Botërore.

Gojë plot premtime

Mediat kanë vënë re tashmë se delegacioni i madh qeveritar udhëtoi për në Paris me garanci se do të merrte masa për të shpëtuar statusin e rajonit të Ohrit, por në praktikë, nuk bëri asgjë në terren për të korrigjuar pamjen nga raporti i tretë i UNESCO-s, i cili i dha Qeverisë një shans për të përmirësuar situatën në terren deri në shkurt të këtij viti.

Edhe pse kërkesat e UNESCO-s i referoheshin mbrojtjes së shtuar të Studençishko Blato dhe ndalimit të të gjitha aktiviteteve aktuale dhe të planifikuara të ndërtimit në afërsi të saj, përfshirë kompleksin hotelier Gorica, si dhe urbanizimit të tepërt dhe ndërtesave të shumta të paligjshme, autoritetet qendrore dhe komunale nuk kanë ndërmarrë asnjë hap konkret.

Për ndërtesat pa leje që nuk plotësojnë kushtet për lëshimin e lejes urbanistike, u lëshuan 4,847 vendime për refuzim, por nuk u morën masa për heqjen e tyre, megjithëse inspektorët e autorizuar të ndërtimit lëshuan 456 akte administrative ligjërisht të detyrueshme për ndërtesat pa leje për periudhën 2019-2024. Kjo nuk përputhet me detyrimin e përcaktuar në ‘Planin për Mbrojtjen e Trashëgimisë Kulturore’ për një inventar të detajuar të të gjitha ndërtesave të ndërtuara pa leje, një vlerësim të ndikimit të tyre në vlerën e jashtëzakonshme universale të komunës dhe heqjen e të gjitha ndërtesave të ndërtuara pa leje, veçanërisht në Parkun Kombëtar ‘Galiçica’, të cilat, bazuar në vlerësimet e kryera më parë, do të përcaktohen se përbëjnë kërcënim për të mirën, përfshirë integritetin dhe autenticitetin e qytetit, thuhet në raportin e Zyrës Shtetërore të Auditimit, të cituar nga Nezavisen. 

Edhe Prokuroria reagoi, duke hapur një çështje më 28 janar të këtij viti dhe duke kryer një hetim paraprak në Bashkinë e Ohrit. Raporti nga Zyra Shtetërore e Auditimit (ZSHA) përcaktoi se midis ndërtimeve të paligjshme në Ohër ka ndërtesa dhe hotele të tëra, si dhe operacione të dyshimta financiare, prokurime publike pa tenderë, shkëmbime të çuditshme tokash dhe një sërë devijimesh të tjera nga “lojërat folklorike” të mafies urbane.

 

Natyra deklarative e qeverisë dhe politikave lokale për rajonin e Ohrit

Kur bëhet fjalë për përgatitjen e planeve dhe programeve për mbrojtjen e rajonit të Ohrit si trashëgimi kulturore botërore, nuk mungojnë strategjitë në letër.

Parlamenti i Republikës së Maqedonisë së Veriut, me propozim të Drejtorisë për Mbrojtjen e Trashëgimisë Kulturore dhe pas një mendimi paraprak nga Këshilli Kombëtar për Trashëgiminë Kulturore, miratoi një strategji kombëtare për mbrojtjen dhe përdorimin e trashëgimisë kulturore për periudhën 2024-2028, e cila vëren se “neglizhenca e gjatë e trashëgimisë kulturore dhe natyrore të rajonit të Ohrit ka rezultuar në rreziqe dhe kërcënime të shumta për vlerën e saj të jashtëzakonshme universale, autenticitetin dhe integritetin”.

Plani për Menaxhimin e Trashëgimisë Natyrore dhe Kulturore Botërore të Rajonit të Ohrit me një Plan Veprimi (2020-2029), të cilin Qeveria e Republikës së Maqedonisë e miratoi në janar 2020, parashikon masa dhe aktivitete për të ruajtur trashëgiminë natyrore dhe kulturore të rajonit të Ohrit si trashëgimia e vetme në vend e përfshirë në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, por kjo masë, megjithëse e rëndësishme, nuk është e mjaftueshme për të adresuar të gjitha rreziqet ndaj të cilave është e ekspozuar kjo trashëgimi natyrore dhe kulturore. Në vitin 2023, duke vepruar sipas rekomandimeve të Komitetit të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, Qeveria e Republikës së Maqedonisë miratoi gjithashtu Planin Strategjik për Rehabilitimin e Trashëgimisë Natyrore dhe Kulturore Botërore të Rajonit të Ohrit, siç thuhet në këtë strategji (Strategjia Kombëtare për Mbrojtjen dhe Përdorimin e Trashëgimisë Kulturore për Periudhën nga 2024 deri në 2028).

Mbrojtja e rajonit të Ohrit është vënë re edhe nëpërmjet miratimit të një vendimi qeveritar për të krijuar një seli qendrore koordinimi krizash për zbatimin e “planit strategjik për rehabilitimin e trashëgimisë natyrore dhe kulturore të rajonit të Ohrit (2023-2030).”

Shtabi i Krizës po krijohet me qëllim sigurimin e zbatimit në kohë, të koordinuar dhe të matshëm të “Planit Strategjik për Rehabilitimin e Trashëgimisë Natyrore dhe Kulturore të Rajonit të Ohrit (2023-2030)” (në tekstin e mëtejmë: Plani Strategjik) dhe rekomandimeve të përfshira në raportet përkatëse të misioneve monitoruese reaktive dhe vendimeve të Komitetit të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, thuhet në këtë vendim të Qeverisë. 

Komuna e Ohrit ka përgatitur edhe një “Plan Menaxhimi 2019-2028”, i cili, ndër të tjera, thotë:

Masat e mbrojtjes së trashëgimisë kulturore përfshijnë sigurimin e mbrojtjes së menjëhershme në një mënyrë që do të ruajë vlerat origjinale, historike, urbano-arkitektonike, artistike dhe estetike, pra ruajtjen e vlerës së jashtëzakonshme universale të rajonit. Në një kuptim më të gjerë, masat mbrojtëse do të mundësojnë gjithashtu futjen e përmbajtjeve të reja brenda rajonit në përputhje me nevojat bashkëkohore të aktiviteteve ekonomike, turistike, kulturore dhe të tjera, por me respekt maksimal për vlerën e jashtëzakonshme universale. Megjithatë, për të arritur përfitime dhe për të siguruar që rajoni i Ohrit të ruajë vlerën e tij të jashtëzakonshme universale, është e nevojshme që proceset e reja të zhvillimit brenda kufijve të pronës të menaxhohen dhe kontrollohen mirë (f. 92 e Planit) 

Ose, përsëri, fjalë të bukura në letër, por zbatim i dobët në terren.

Kjo tregohet edhe nga organizatat joqeveritare, siç është Iniciativa Qytetare Ohrid SOS, e cila në vitin 2022 tregoi se Projektligji për Shpalljen e Studençishko Blato si Zonë e Mbrojtur në kategorinë e Parkut Natyror – i vërejtur në raportet e UNESCO-s – “është i papranueshëm në versionin e tij të draftit sepse nuk i plotëson kriteret për mbrojtje integrale të Studençishko Blato si një zonë ekologjikisht e jashtëzakonshme”.

Megjithatë, Komisioni Parlamentar për Transportin, Transformimin Digjital, Mjedisin dhe Planifikimin Hapësinor në seancën e mbajtur më 05.09.2024 vendosi të tërheqë Projektligjin për Shpalljen e Liqenit të Ohrit si Monument Natyror dhe Projektligjin për Shpalljen e Studençishko Blato si Park Natyror.

Deri më tani, është thënë dhe shkruar shumë për rajonin e Ohrit si vend i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s. Shumë premtime janë bërë, si këto nga delegacioni qeveritar gjatë dy ditëve të fundit në selinë e UNESCO-s në Paris, por pjesa më e vështirë mbetet për t’u bërë – ndërmarrja e hapave konkretë.

 

Të gjitha komentet dhe vërejtjet në lidhje me këtë dhe artikujt e tjerë të Vërtetmatës-it, kërkesat për korrigjime dhe sqarime, si dhe sugjerimet për verifikimin e deklaratave të politikanëve dhe premtimeve të partive politike, mund t’i dorëzoni përmes këtij formulari