Kodi Zgjedhor dhe reklamimi politik i paguar – burime të një konkurence të padrejtë zgjedhore

Edhe pse mund të duket se reagimet e Apasievit dhe të “Levica”-s lidhen me shumat e mëdha të parave buxhetore me të cilat partia do të ishte shumë më e pranishme në media gjatë këtyre zgjedhjeve – nuk mund të mohohet fakti se tani “Levica” është e përjashtuar mediatikisht nga një segment i rëndësishëm i kohës për paraqitjen në televizione dhe radio, duke u vënë kështu në një pozitë të nënshtruar ndaj partive shumë më të vogla. Në fakt, mangësitë e mëdha dhe kontestet në Kodin Zgjedhor dhe problemet që shkaktohen nga shpenzimi i parave publike në media përmes zgjedhjeve, janë probleme të evidentuara prej kohësh.

 

 

Shkruan: Teofil Blazhevski

Kryetari i Levicës, deputeti Dimitar Apasiev, këto ditë reagoi ashpër ndaj një dokumenti në dukje teknik – Udhëzuesi për radiodifuzuesit për zgjedhjet lokale të vitit 2025, që rregullisht e miraton Agjencia për Shërbime Mediatike Audio dhe Audiovizuele. Ky është një dokument me të cilin përcaktohet orari se kush dhe si do të paraqitet në zgjedhje në media, në kontekstin e reklamimit politik të paguar (RPP) dhe në përgjithësi. Ky dokument u miratua njëzëri në mbledhjen e Këshillit të Agjencisë për Shërbime Mediatike Audio dhe Audiovizuele sot (26.09.2025), vetëm tre ditë para fillimit zyrtar të fushatës zgjedhore – një fakt që flet vetvetiu mjaft.

Reagimi, i cili përmban akuza të rënda për diskriminim politik dhe shkelje të parimeve të demokracisë kur bëhet fjalë për një nga themelet – zgjedhjet e lira dhe të ndershme – hasi në heshtje nga partitë e mëdha, si ato në pushtet, ashtu edhe në opozitë gjatë dy-tre ditëve të fundit, megjithëse bëhet fjalë pikërisht për to. Sipas Apasievit, përmes Agjencisë për Shërbime Mediatike Audio dhe Audiovizuele dhe Komisionit Shtetëror Zgjedhor (KSHZ), ato arrijnë qëllimin e tyre kryesor: ruajtjen e bipartizmit në vend.

Nga ana tjetër, drejtori i kësaj agjencie, Zoran Trajçevski, para dy ditësh (24.09.2025), u përgjigj shkurt në një pyetje të gazetarëve, duke thënë se as në Agjenci nuk ishin të kënaqur me një udhëzim të tillë, por se i tillë ishte Kodi Zgjedhor (KZ). Ai shtoi se kishin reaguar me kohë te kryetari i Kuvendit, por ndryshimet ishin bllokuar, ndërsa rregullatori ishte i detyruar të respektojë Ligjin, ku nuk ekzistonte kategoria “parti me 6 deputetë”.

Kontekst

Të gjitha këto informacione dhe vendime kyçe merren vetëm disa ditë para fillimit të fushatës zgjedhore për zgjedhjet lokale të vitit 2025, të cilat po mbahen në tetor. Akuzat e Apasievit janë serioze – ai pretendon se për herë të parë në historinë e vendit, një partie politike i ndalohet paraqitja e paguar në media, pra në televizionet private dhe në radiostacione. Madje, sipas Apasievit, edhe nëse Levica dëshiron të reklamohet me paratë e veta, nuk mundet, sepse edhe kjo është e rregulluar me aktet ligjore si e pamundur.

 

Kodi Zgjedhor dhe RPP tashmë po shndërrohen në burim të jodemokracisë

Levicës është i justifikuar dhe se Kodi Zgjedhor dhe reklamat politike me fonde publike tashmë po krijojnë probleme serioze. Kritikat ndaj Kodit Zgjedhor, i cili është ndryshuar “dhjetëra herë” dhe “pjesërisht”, si dhe kritikat ndaj reklamimit në media me fonde publike nga buxheti, nuk janë të reja. Ato mund të gjenden në çdo analizë serioze të zbatimit të procesit zgjedhor, për lirinë e mediave ose për burimet e korrupsionit, për të cilën, në fakt, ka kryer hulumtime edhe Fondacioni Metamorfozis. Sigurisht, gjithçka kjo është dokumentuar vazhdimisht edhe në të gjitha raportet e institucioneve ndërkombëtare relevante, organeve dhe shteteve të veçanta, si BE-ja, OSBE/ODIHR, Këshilli i Evropës, SHBA-të, etj.

Neni kyç në Kodin Zgjedhor që shkakton problemin është neni 75-gj, në të cilin përcaktohet mënyra se cila parti politike merr kohë për paraqitje në media:

(1) Gjatë fushatës zgjedhore dhe në raundin e parë dhe të dytë të votimit, radiodifuzerët që mbulojnë zgjedhjet mund të transmetojnë gjithsej nëntë minuta e tridhjetë sekonda kohë shtesë reklamuese në orë të një programi të transmetuar ekskluzivisht të dedikuar për reklamim politik të paguar, nga të cilat dy partitë më të mëdha politike që fitoi më shumë vota në zgjedhjet e fundit për deputetë në Kuvendin e Republikës së Maqedonisë mund të ndajnë maksimumi katër minuta, të cilat do të shpërndahen sipas një marrëveshjeje paraprake me shkrim, dy partitë më të mëdha politike në opozitë që fituan më shumë vota në zgjedhjet e fundit për deputetë në Kuvendin e Republikës së Maqedonisë mund të ndajnë maksimumi katër minuta, të cilat do të shpërndahen sipas një marrëveshjeje paraprake me shkrim, partitë politike në Kuvendin e Republikës së Maqedonisë që nuk fituan mjaftueshëm deputetë për të formuar një grup parlamentar në zgjedhjet e fundit për deputetë mund të ndajnë një minutë, e cila do të shpërndahet sipas një marrëveshjeje paraprake me shkrim, dhe partitë politike që nuk janë të përfaqësuara në Kuvendin e Republikës së Maqedonisë ose kandidatët mund të ndajnë tridhjetë sekonda, të cilat do të shpërndahen sipas një marrëveshjeje paraprake me shkrim.

Bazuar në këtë dhe duke iu referuar pikërisht këtij neni, Agjencia për Shërbime Mediatike Audio dhe Audiovizuele ka nxjerrë udhhëzimin famoz për radiodifuzuesit, të cilin ata e ndjekin verbërisht, sepse në dokument janë të përmendura me saktësi partitë politike dhe koalicionet. Dhe kështu, në këtë udhëzim, i cili pardje është prezantuar si projekt, e sot tashmë është miratuar, janë listuar saktësisht VMRO-DPMNE dhe VLEN, si dhe L2DSH dhe BDI, të cilat si pushtet dhe opozitë me numrin më të madh të deputetëve do të kenë gjithsej 8 minuta. Një minutë do të ndajnë LDP, Partia Demokratike e Turqve dhe Partia Demokratike e Serbëve. Pjesa e mbetur prej 30 sekondash është lënë për të gjithë kandidatët dhe partitë tjera që nuk janë të përfaqësuara në Kuvend, por që kanë dorëzuar lista për pjesëmarrje në zgjedhjet lokale.

Levica, me 6 deputetë, dhe ZNAM, me 6 deputetë, janë përjashtuar, por sipas Apasievit, kjo është sepse ato do të “mbështeten” nga koha që do të përdorin VMRO-DPMNE dhe koalicioni i tyre, gjë që është e mundësuar me nenin 10 të Udhëzimit të Agjencisë për Shërbime Mediatike Audio dhe Audiovizuele.

Në rastet kur dorëzuesi i një liste të konfirmuar vendos që një pjesë të kohës së tij të blerë për reklamim politik të paguar (RPP) ta përdorë për të mbështetur pjesëmarrës të tjerë në fushatën zgjedhore, radiodifuzuesit duhet të përmendin emrin e saktë të porositësit të reklamës, dhe jo të pjesëmarrësve të mbështetur në fushatën zgjedhore.

Absurditeti i këtij përjashtimi të Levicës dhe të ZNAM vihet menjëherë re dhe është në kundërshtim të plotë jo vetëm me Kushtetutën dhe vlerat themelore të përcaktuara në nenin 8, por edhe me nenin 70 të mëparshëm të të njëjtit Kod Zgjedhor, ku në paragrafi 2 thuhet:

(2) Pjesëmarrësit në fushatën zgjedhore kanë të drejtë të kenë qasje të barabartë dhe nën kushte të njëjta për të përdorur të gjitha llojet e propagandës politike, raportimit dhe formave të tjera të propagandës, të cilat kanë për qëllim të ndikojnë në vendimin e zgjedhësve gjatë votimit.

Nga kjo, duket se Apasiev ka të drejtë kur thekson se nga Agjencia për Shërbime Mediatike Audio dhe Audiovizuele nuk dinë ta interpretojnë Kodin Zgjedhor në mënyrë teleologjike (sipas qëllimit), por kufizohen në një interpretim “gramatikor-pozitivist”. Ai gjithashtu nënvizon, për shembull, se kjo nuk ka qenë e vlefshme kur së fundmi KSHZ me aktin e vet nënligjor e plotësoi boshllëkun e krijuar nga heqja e një neni të Kodit Zgjedhor nga Gjykata Kushtetuese.

***

Edhe pse mund të duket se reagimet e Apasievit dhe të Levicës lidhen me shumat e mëdha të parave buxhetore, me të cilat partia do të ishte shumë më e pranishme në media gjatë këtyre zgjedhjeve – nuk mund të mohohet fakti se tani Levica është e përjashtuar mediatikisht nga një segment i rëndësishëm i kohës për paraqitje në televizione dhe radio. Duke parë Kodin Zgjedhor dhe veçanërisht nenin 70, paragrafi 2, si dhe Udhëzimin e nxjerrë nga Agjencia për Shërbime Mediatike Audio dhe Audiovizuele, i cili bazohet në nenin 75-gj të të njëjtit dokument, është e qartë se Levica dhe ZNAM ndodhen në një pozicion të nënshtruar dhe nuk kanë kushte të njëjta për fushatën e propagandës politike për t’u prezantuar te zgjedhësit, në krahasim edhe me partitë që kanë vetëm një deputet apo madje edhe partitë dhe kandidatët pa deputetë. Reagimi i ZNAM kundër Levicës mund të shpjegohet nga fakti se tani janë parti në pushtet dhe për shkak të marrëveshjes së tyre të fortë të bashkëpunimit me VMRO-DPMNE dhe koalicionin në këto zgjedhje. Por kjo nuk e mohon faktin se edhe Kodi Zgjedhor, edhe financimi me para publike – që zakonisht arrin midis 4 dhe 6 milion euro për çdo zgjedhje – tashmë janë burim i një konkurence të padrejtë zgjedhore dhe duhet të ndryshohen rrënjësisht.

 

 

Të gjitha komentet dhe vërejtjet në lidhje me këtë dhe artikujt e tjerë të Vërtetmatës-it, kërkesat për korrigjime dhe sqarime, si dhe sugjerimet për verifikimin e deklaratave të politikanëve dhe premtimeve të partive politike, mund t’i dorëzoni përmes këtij formulari