Historia, Identiteti dhe Ortodoksia: Narrativa pro-Kremlinit në hapësirën maqedonase të Facebook-ut

Pretendimet se ukrainasit janë rusë, se Perëndimi po përvetëson trashëgiminë ukrainase dhe se Ukraina po shkatërron kishat e veta nuk janë pjesë të izoluara të dezinformimit që shfaqen në hapësirën maqedonase të Facebook-ut, por pjesë e një narrative më të gjerë. Kjo narrativë mohon identitetin e veçantë ukrainas dhe e paraqet Rusinë si mbrojtëse të trashëgimisë historike dhe ortodokse. Në hapësirën digjitale maqedonase, këto narrativa përshtaten me ndarjet politike dhe kulturore lokale.

Shkruar nga: Ana Anastasovska

Disa narrativa të ndërlidhura që rrethojnë luftën në Ukrainë po rishfaqen në hapësirën maqedonase të Facebook-ut: se ukrainasit janë, në fakt, rusë, se historia e Ukrainës është pjesë e historisë ruse, se Perëndimi po plaçkit sistematikisht trashëgiminë kombëtare dhe kulturore të Ukrainës dhe se vetë ukrainasit po bombardojnë kishat e tyre për të fajësuar më pas Rusinë. Edhe pse në shikim të parë këto janë pretendime të ndryshme, ato funksionojnë si një histori e vetme: Ukraina nuk paraqitet si një shtet i pavarur me identitetin e vet, por si një pjesë historike dhe shpirtërore e Rusisë që Perëndimi e ka “rrëmbyer”, ndërsa Rusia paraqitet si një forcë që mbron Ortodoksinë.

Ky është pikërisht konstruksioni që është i dallueshëm në analizat e EUvsDisinfo. Analizat e tyre dokumentojnë se si manipulimi rus i informacionit përvetëson historinë ukrainase dhe e paraqet Kievin dhe trashëgiminë mesjetare të Rusit Kievan si një trashëgimi ekskluzivisht ruse. Në veçanti, përdoret historia e Princit Vladimir dhe pagëzimit në vitin 988, ndërsa fakti që Vladimiri ishte princi i Kievit, ndërsa Moska u themelua vetëm 159 vjet më vonë, injorohet. Kështu, trashëgimia e përbashkët mesjetare transformohet në një argument se Ukraina moderne nuk ka një identitet historik krejtësisht të veçantë.

Ja mekanizmi i parë i rëndësishëm: trashëgimia e përbashkët historike transformohet në një argument për pronësi politike. Fakti që ekzistojnë lidhje historike dhe kulturore midis rusëve, ukrainasve dhe bjellorusëve nuk do të thotë që kombi modern ukrainas është “rus”. Megjithatë, në narrativën e propagandës, historia komplekse reduktohet në një formulë të thjeshtë: Kievi është “djepi” i qytetërimit rus, ukrainasit janë “rusë” dhe Ukraina moderne është një produkt i ndërhyrjes perëndimore. Kështu, mosmarrëveshja historike transformohet në një argument kundër vetë të drejtës së ukrainasve për të pasur shtetin e tyre.

Elementi i dytë është historia e identitetit ukrainas të “plaçkitur” nga Perëndimi. Në hapësirën maqedonase, kjo mund të shihet në postime dhe shpërndarje në të cilat heqja e përkohshme e veprave të artit ose ikonave nga Ukraina për mbrojtje nga sulmet ruse paraqitet si vjedhje e përhershme.

Ky është pikërisht rasti që u analizua nga Vërtetmatësi në vitin 2023. Postimi që Vërtetmatësi kontrolloi pretendonte se reliket e shenjta ukrainase dhe veprat e vlefshme të artit do të hiqeshin përgjithmonë nga Lavra Kiev-Pechersk dhe do të transferoheshin në muze në Francë, Itali, Gjermani dhe Vatikan. Një verifikim faktesh tregoi se nuk kishte prova për një vjedhje të tillë. Disa nga ikonat bizantine u evakuuan përkohësisht për t’u mbrojtur nga rreziku i sulmeve raketore ruse, me sigurinë se ato do të ktheheshin në Ukrainë kur kushtet të lejonin.

Elementi i tretë, ndoshta më emocional, është Ortodoksia. Rusia në këtë narrativë nuk është vetëm një aktor gjeopolitik, por një “mbrojtës i Krishterimit”. Ukraina, përkundrazi, paraqitet si një vend që braktis Ortodoksinë nën ndikimin e Perëndimit.

Prandaj, narrativa se Ukraina po shkatërron kishat e veta krijohet lehtësisht. Nuk është e re. EUvsDisinfo ka një shkrim të veçantë mbi pretendimin se “Rusia nuk po sulmon tempujt dhe kishat në Ukrainë”, por se vetë Ukraina po dëmton vendet fetare. Një analizë më e fundit thekson se pas sulmit rus në Lavrën Kiev-Pechersk në qershor 2026, Kremlini pretendoi përsëri se vetë Ukraina sulmoi shenjtëroren e saj fetare.

Rasti i Lavrës është veçanërisht i rëndësishëm. Sipas EUvsDisinfo, më 15 qershor 2026, një sulm rus me raketa dhe dron shkaktoi një zjarr të madh në Katedralen e Zonjës së Shenjtë të Lavrës Kiev-Pechersk, një nga Vendet e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s të Ukrainës. Në të njëjtën kohë, pala ruse pretendoi se vetë Ukraina e kishte sulmuar objektin.

Sipas të njëjtës analizë, deri në qershor 2026, ekspertët e UNESCO-s kishin verifikuar dhe dokumentuar 536 vende kulturore në Ukrainë të dëmtuara ose të shkatërruara si rezultat i agresionit rus, duke përfshirë ndërtesa fetare, muze, monumente, biblioteka dhe arkiva. Raketat ruse goditën gjithashtu katër nga tetë Vendet e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s të Ukrainës.

Ky mekanizëm trajtohet edhe në literaturën më të gjerë akademike mbi (keq)përdorimin politik të trashëgimisë kulturore në luftë. Në veprën e tyre shkencore „Empires of Lies? The Political Uses of Cultural Heritage in War“, historianët Nour A. Munawar dhe James Symonds analizojnë se si qeveria ruse përdor historinë, kujtesën kulturore dhe koleksionet muzeale për të krijuar një narrativë të fuqisë ruse dhe “kthimit të tokave stërgjyshore”. Autorët tregojnë se trashëgimia kulturore në konfliktin ruso-ukrainas nuk është vetëm një viktimë e luftës, por edhe një instrument për justifikimin e saj: duke përvetësuar, hequr ose ripërdorur objekte, monumente dhe narrativa historike, ndërtohet nocioni se territori ukrainas dhe kultura e tij i përkasin natyrshëm sferës më të gjerë historike ruse. Në këtë mënyrë, pretendimi se Perëndimi po “vjedh” trashëgiminë ukrainase bëhet pjesë e një beteje shumë më të gjerë se kush ka të drejtë të interpretojë historinë ukrainase dhe kujt i përket kjo histori.

Ky aspekt konfirmohet edhe nga një analizë e kohëve të fundit nga KU Leuven, botuar nëpërmjet Rrjetit REKA në qershor 2026, me titull „Weaponising Cultural Heritage: The Use of Strategic Narratives in Russia’s full-scale invasion of Ukraine“. Autorët nuk e konsiderojnë trashëgiminë kulturore vetëm si një viktimë të luftës, por si një fushë të luftës informative dhe politike. Përmes një analize të narrativave strategjike, ata tregojnë se shkatërrimi dhe plaçkitja e muzeve, bibliotekave, arkivave, monumenteve dhe vendeve fetare ukrainase shoqërohet me një luftë më të gjerë mbi kuptimin e historisë dhe identitetit ukrainas. Me rëndësi të veçantë është qasja e tyre ndaj asaj që thuhet, por edhe asaj që lihet qëllimisht pa u thënë. Kështu, narrativat ruse rreth “mbrojtjes” së trashëgimisë kulturore, shpëtimit të saj të supozuar nga autoritetet ukrainase ose fajësimit të Ukrainës për shkatërrimin e saj shpërqendrojnë vëmendjen nga pyetja themelore – kush e kontrollon territorin dhe kush krijon rrezikun fizik për trashëgiminë. Me fjalë të tjera, trashëgimia kulturore nuk është vetëm diçka që propaganda përpiqet ta “shpjegojë” pas sulmeve; vetë lufta për historinë, kujtesën dhe identitetin kulturor bëhet pjesë e luftës.

Këtu shohim logjikën e plotë të narrativës së Kremlinit. Së pari, ukrainasit nuk janë realisht një popull i veçantë. Së dyti, historia dhe kultura e tyre nuk janë realisht të tyret, por janë pjesë e “botës ruse”. Së treti, Perëndimi po vjedh atë që Rusia e konsideron trashëgiminë e saj. Dhe së fundmi, Rusia nuk mund të jetë shkatërruesja e kulturës ukrainase, sepse, sipas të njëjtit narrativë, supozohet se është mbrojtësja e saj. Prandaj, çdo shkatërrim duhet të shpjegohet në një mënyrë tjetër: Ukraina e bëri vetë, Perëndimi e bëri, ose është një mashtrim.

Kjo është arsyeja pse këto njoftime nuk duhet të analizohen të izoluara si një duzinë “lajmesh të rreme”. Ato janë pjesë e një historie më të gjerë që kombinon revizionizmin historik, retorikën anti-perëndimore, identitetin ortodoks dhe mohimin e shtetësisë ukrainase. Në hapësirën maqedonase të Facebook-ut, kjo histori është lokalizuar me gjuhë që është afër ndarjeve politike dhe kulturore lokale – “Perëndimi po vjedh”, “Ortodoksia është nën sulm”, “historia po falsifikohet” dhe “fuqitë e mëdha po luajnë përsëri me kombe të vogla”.

Problemi me një propagandë të tillë nuk është vetëm se përmban informacione të pasakta. Funksioni i saj më thelbësor është ta bëjë agresionin logjik dhe moralisht të pranueshëm: nëse ukrainasit janë thjesht “rusë”, nëse Ukraina nuk ka histori të vërtetë të vetën, nëse Perëndimi po e plaçkit atë dhe Rusia po mbron Ortodoksinë, atëherë ndërhyrja ruse mund të paraqitet jo si agresion kundër një shteti fqinj, por si “kthimi i diçkaje që ka qenë gjithmonë ruse”. Ky është thelbi i narrativës.

Të gjitha komentet dhe vërejtjet në lidhje me këtë dhe artikujt e tjerë të Vërtetmatës-it, kërkesat për korrigjime dhe sqarime, si dhe sugjerimet për verifikimin e deklaratave të politikanëve dhe premtimeve të partive politike, mund t’i dorëzoni përmes këtij formulari